Menu
A+ A A-

Gmina Biskupiec - rys historyczny

0
1
0
s2smodern
Gmina Biskupiec - rys historyczny

W 1233 roku Krzyżacy zakończyli pierwszy etap podboju i opanowali ziemię chełmińską. Zatrzymali się przy zasadniczych granicach ziem pruskich. Na zdobytej ziemi zorganizowali pierwsze komturie, na których wznieśli własne warownie. W 1234 roku Krzyżacy skierowali się na północ, spodziewając się dojścia do morza. Zimą 1234 roku na Pomezanów ruszyła potężna wyprawa Krzyżaków, u boku której wziął udział Konrad Mazowiecki, Władysław Odonic, Świętopełek i jego brat Sambor, a także Henryk Śląski. Do roku 1236 Krzyżacy mieli w swoich podbojach poparcie polskich książąt. Pod koniec lat 30-tych Krzyżacy rozpoznawali warunki terenowe, wyznaczyli lokację wsi, prowadzili osadników, wykarczowali puszcze i przystąpili do budowy osiedli. Takie ośrodki początkowo zakładano w odległości 20-30 km od siebie, później w odległości 3-4 km. Lokacja wsi i miast była organizowana na przywileju chełmińskim, który został odnowiony przez Krzyżaków w 1251 roku, będący zachętą dla kolonistów niemieckich, którzy w krótkim czasie zajęli większość terenów należących do Krzyżaków. W 1257 roku doszło do podziału ziemi chełmińskiej na ziemię należącą do biskupów i ziemię należącą do Krzyżaków.

Nowe Miasto wraz z wydzielonymi granicami powiatu według przywileju chełmińskiego utworzono w 1325 roku. Schyłek państwa zakonnego zapowiadały wojny Krzyżaków z Polską w początkach XV wieku. To było przyczyną tzw.,, wojen głodowych” na ziemiach chełmińskich. W 1414 roku wojska Władysława Jagiełły po wkroczeniu na ziemię Krzyżaków splądrowały i prawie doszczętnie zniszczyły miasta i wsie, na których dokonywano grabieży żywności i żywego inwentarza. Z powodu głodu około 20% mieszkańców opuściło te tereny. Biskupiec i jego okolice został doszczętnie zniszczony w wyniku pożarów. W 1466 roku zawarto traktat pokojowy w Toruniu z zakonem Krzyżackim, lecz większość terenów zdobytych przez Krzyżaków została w ich posiadaniu. Po ostatecznej wojnie z Krzyżakami ziemię przejęła szlachta, która wcześniej obejmowała tylko 10% obecnego terenu. W tym czasie wydzielono folwarki pańszczyźniane. Kolejne grabieże i zniszczenia miały miejsce w czasie wojen szwedzkich. W 1772 roku formą gospodarki w królewszczyznach była bezfolwarczna i stanowiła jedynie własność indywidualnych chłopów.

Takie kolonie były formą zabudowy rozproszonych wsi. Pomyślny rozwój został przerwany przez I rozbiór Polski, gdzie Prusy ponownie przejęły władzę w powiecie nowomiejskim. Polityka kolonizacyjna Fryderyka Wielkiego wobec ziem była realizowana bezzwłocznie, zwłaszcza na wsi. Obszary królewszczyzn przeznaczono do kolonizacji przez przybyszów z Turyngii, Witembergii, Meklemenburgii i Palatynu. Pierwsze trzy rodziny kolonistów zasiedliły ziemie Lipinek. Drugi etap kolonizacji obejmował lata 1820-1850, gdzie miał zniesienie pańszczyzny w zaborze pruskim, a jednocześnie na terenach Biskupca. Akcja osadnicza i towarzyszący jej proces germanizacji uległy nasileniu po utworzeniu Pruskiej Komisji Kolonizacyjnej w 1886 roku. Ogółem od 1912 roku komisja nabyła od Polaków 29% ziemi, a 71% od Niemców. W dekanacie nowomiejskim założono 10 nowych kolonii. We wsiach Otręba, Szafarnia, Tereszno, Tomaszewo i Wielkie Bałówki odnotowano największą  liczbę pojedynczych gospodarstw osadniczych. Miały one powierzchnię od 12,5 do 17,5 ha. Władze pruskie realizowały politykę germanizacji przez odpowiedni dobór osadników. Ok. 50% stanowili młodzi, wykształceni ludzie z zachodnich i południowych Niemiec, ok. 25% reemigranci z Rosji i Galicji, a ostatnie 25% stanowili miejscowi Niemcy. Działania I wojny światowej ominęły obszar powiatu nowomiejskiego. Jeszcze przed powrotem tych ziem do Polski koloniści niemieccy masowo opuszczali swoje gospodarstwa. Ich miejsce od 1920 roku zajęli wcześniejsi użytkownicy i osadnicy pochodzący z rejonów ziemi chełmińskiej i Mazowsza. W okresie międzywojennym opiekę nad ziemią chełmińską sprawował Okręgowy Urząd Ziemski w Grudziądzu. W tym czasie miały miejsce parcelacje majątków państwowych, wskutek czego chłopi powiększyli swoje własności ziemskie. W roku 1939 roku oddziały niemieckie zajęły Nowe Miasto Lubawskie i znaczną część powiatu.

W roku 1945 na ziemię powiatu wkroczyły odziały Armii Czerwonej entuzjastycznie witane przez wyzwalaną z pod władzy okupanta niemieckiego. Radość wkrótce zmieniła się nienawiść, wojska radzieckie zniszczyły i ograbiły większość gospodarstw prywatnych oraz państwowych. Nie obyło się bez mordów na okolicznej ludności oraz zsyłek w głąb Rosji. Po wojnie w powiecie jak i na terenie gminy trwały ruchy migracyjne (wyjazdy Niemców opuszczających tereny na Ziemiach Odzyskanych, napływ osadników polskich). W roku 1956 nastąpiło nagłe ożywienie gospodarcze na omawianym terenie, wzrost produkcji przemysłowej w większych ośrodkach a wraz z nią także wyż demograficzny. Migracje ludności, rozwój przemysłu, czy gospodarki również dzisiaj mają wpływ na liczbę mieszkańców gminy oraz powiatu. Jako twórcy projektu historycznej części przewodnika mamy nadzieję, że ci z państwa, którzy urodzili się na tym terenie zatęsknią do swojej Małej Ojczyzny, natomiast ci, którzy zetkną się z jej przeszłością po raz pierwszy docenią jej wpływ na kształt historii Polski.

0
1
0
s2smodern
Więcej w tej kategorii: Gmina Biskupiec - walory przyrodnicze »
Powrót na górę