Menu
A+ A A-

Szwarcenowo gm. Biskupiec

0
1
0
s2smodern
Szwarcenowo gm. Biskupiec

Szwarcenowo - nazwa ta ustaliła się dopiero w XVIII w., poprzednio występowała w  źródłach jako: Schwarzenau (1320 r.), Schwarzenaw, Swarczenaw, Swarzanowo (1472 r.), Szarczinowo, Szwarcnowo (1664 r.), niem. Schwarzenau. Przed 1325 r. wieś znajdowała się w komturstwie dzierzgońskim, w 1437 r.  w wójtostwie bratiańskim,  od 1472 r.  w starostwie bratiańskim. W dokumencie z 1320 r. wymieniono Szwarcenowo graniczące z wsią Wonną. Osada  była własnością Zakonu, co odnotowano w 1437 r. Trzydzieści lat później otrzymał ją Wilkanowski w zamian za zrzeczenie się dóbr niborskich. W 1472 r. Kazimierz Jagiellończyk zapisał dobra Ludwikowi Mortęskiemu. W przywileju z 1557 r. nadanym przez Zygmunta Augusta Janowi Działyńskiemu, wymienione zostało Szwarcenowo. Parafia została erygowana przez Krzyżaków w XIV w. Tereny wsi Szwarcenowo odczuły skutki działań wojennych z lat 1939 – 1945. Dwóch żołnierzy sowieckich w  24 XII 1945r. napadło na dom rolnika ze wsi Szwarcenowo, Stanisława Ciołka, w czasie, gdy jego dzieci w Wigilię Bożego Narodzenia ubierały choinkę. Serią z automatu zabili rolnika na oczach dzieci. Podczas zajmowania obszaru przez wojska sowieckie, po wyzwoleniu z okupacji hitlerowskiej, żołnierze Armii Czerwonej zabili jeszcze cztery osoby z rodziny Bonawenturskich i Rafalskich zamieszkujących w Szwarcenowie. Po wojnie w 1945r. Szwarcenowo weszło w skład powiatu nowomiejskiego.

Pierwotny (drewniany) kościół spalony został w 1414 r. Nowy również był drewniany. W wizytacji biskupa Piotra Kostki z 1518 r. znalazła się wzmianka o drewnianym kościele zbudowanym dawniej. Obecna świątynia pod wezwaniem św. Mikołaja zbudowana w1721r.,  konserwowana w 1735 r. Remont kościoła przeprowadzono w latach 1898 -1899 (malowanie wnętrza i elementów wyposażenia). W 1978 r. zabezpieczono ścianę północną, a po 1979r. przeprowadzono remont generalny polegający na wymianie konstrukcji nośnej na stalową oraz wymianie deskowania wewnątrz wraz z usunięciem XIX-wiecznej polichromii. W trakcie prac w składziku, pod schodami, odsłonięto fragment prawdopodobnie XVIII -wiecznej polichromii. Kościół orientowany. Wzniesiony z drewna w  konstrukcji zrębowej, na kamiennej podmurówce. Kościół odeskowany. Trójnawowy korpus na rzucie prostokąta, z krótszym prezbiterium zamkniętym trójbocznie, przy którym po bokach zakrystia od strony południowej i składzik od strony północnej. Od zachodu dostawiona  prostokątna wieża, przy której kwadratowe aneksy (w północnym schody prowadzące na wieżę i chór). Elewacje nawy i prezbiterium zwieńczone profilowanym gzymsem podokapowym.  Elewacje boczne nawy- dwunośne. Okna zamknięte łukiem ostrym, w prostokątnych opaskach. Elewacja boczna prezbiterium jednoosiowe, w dolnej części przesłonięte przybudówkami. Elewacja wschodnia z prostokątnym otworem wejściowym. Elewacja zachodnia - przesłonięta bryłą wieży, z prostokątnym wejściem głównym. Nad drzwiami otwór okienny. Wszystkie trzy ściany wieży ze zdwojonymi otworami okiennymi zamkniętymi okiennicami. Pod okapem dachu wieży profilowany gzyms. Korpus kościoła nakryty wysokim dachem dwupasmowym z nasuwnicami i naczółkiem od wschodu, zwieńczonym metalową chorągiewką. Prezbiterium kryte dachem wielospadowym z  nasuwicami. Wieża kryta dachem namiotowym z  metalową  iglicą (gont drewniany).                 Wewnątrz kościoła, pod prezbiterium i pod wieżą znajdują  się sklepione kolebkowo krypty. Wnętrze bazylikowe, w korpusie nad nawą środkową i w prezbiterium pozorna kolebka na łuku koszowym, nad nawami bocznymi stropy belkowe z dolnym pułapem. W zakrystii i składziku stropy belkowe. W skutek działań wojennych, w styczniu 1945r., w czasie ostrzału artyleryjskiego wycofujących się wojsk niemieckich  został uszkodzony dach kościoła parafialnego. Wkrótce po tym wkraczające do wsi oddziały  Sowietów włamały się do świątyni, dewastując drzwi wejściowe i samą świątynię. Bezpowrotnie zniszczyli trzy kielichy mszalne. Proboszczem parafii Szwarcenowo jest ks. Wiktor Kamiński, urodzony - XII w.1930 r., wyświęcony -1959 r., nominowanym -1976 r. W 1943r. władze okupacyjne  zabrały z tutejszej parafii dwa kościelne dzwony.

Parafia została założona przez Krzyżaków w XIV w. Pierwsza drewniana świątynia spłonęła w czasie wojny polsko - krzyżackiej w 1414 r. Straty oszacowano na 3000 grzywien.  Tytuł kościoła: św. Mikołaja obowiązuje od 1647 r. do dziś. W połowie XIX w. do parafii należało 17 miejscowości: Szwarcenowo, Wola, Wólka, Piotrowice, Wonna, Zawada, Krotoszyny, Fitowo, Gulb, Trupel, Łęgowo, Gałdowo, Ząbrowo,  Rycwałd, Skarszewo, Jędrychowo, Nejdyki. Parafia liczyła ogółem 2371 wiernych. Istniała szkoła katolicka i ewangelicka. W 1928 r. odnotowano w parafii 1480 katolików i 50 ewangelików oraz szkoły powszechne w Szwarcenowie i Wonnie. Po wojnie w granicach parafii znalazły się miejscowości: Grodziczno, Krotoszyny, Kurzętnik, Lubawa (część wschodnia), Łąkorz i Mroczno.             Po rozpoczęciu II wojny światowej proboszcz parafii ks. Apolinary Żuchowski uniknął aresztowania. Administrował parafią do swej naturalnej śmierci 24 luty 1943 r. Zmarł w wieku 54 lat. Pracę duszpasterską w parafii do końca okupacji wprowadzili kapłani dojeżdżający: ks. Jan Chmielecki z Lipinek (od 13 marca1943 r. do 29 stycznia 1944 r.); ks. Józef Węgielewski z Radomna (od lutego 1944 r. do końca okupacji). Jesienią 1939 r. gestapo skonfiskowało najstarsze księgi metrykalne do połowy XIX w. W obawie przed zniszczeniem paramentów organista ukrywał je do końca okupacji w stodole swojego gospodarstwa.

Zabudowania gospodarcze znajdujące się na tyłach plebanii. Wyraźnie widoczny mur pruski.

Dwie drewniane chaty z 1. połowy XIX w.

Przedwojenna szkoła podstawowa.

Przed laty w Szwarcenowie istniały instytucje, które nie przetrwały do czasów dzisiejszych:

-          Wiatrak, zbudowany  na wzgórzu nad jeziorem w Szwarcenowie,  którym dziś zostały jedynie kamienne fundamenty. Działał do ok.1950 r. Był on w całości wykonany z drewna nawet koła zębate były drewniane. Służył do produkcji mąki i śruty na paszę.

-          Przed wojną działał w Szwarcenowie bank. Znajdował się w budynku, który istnieje do dziś pod numerem 53. Jego pracownicy to m.in. pani Stanisława Barbarska, pan Leon Majewski. Obecnie budynek ten pełni rolę domu wielorodzinnego.

-          W naszej wsi istniała także piekarnia, która sąsiadowała z bankiem. Piekarzem był pan Krajnik. Działała ona do wczesnych lat 60. Specjalizowała się w najznakomitszych wyrobach w okolicy, były to m.in.: ciasteczka, bułki, a także pszenny i żytni chleb.

-           "Kuźnia" Działała ona do roku 1950. Znajdowała się w miejscu gdzie obecnie znajduje się sklep spożywczy - G.S. Kowalem był pan Wolf.

-          ,,Zakład szewski”- zakład ten działał do 1970 r. Głównym szewcem był pan Jan Romanowski. Specjalizował się w naprawie obuwia

-          Mleczarnie w Szwarcenowie istniały już przed wojną. Znajdowały się w trzech punktach: u pana Sowińskiego, następnie u pana Baranowskiego, a także niedawno wybudowaną, choć już niedziałającą znajdującą się na przeciwko Domu Kultury.

-             Świetlica ta znajdowała się w jednej z części budynku należącego do pana Józefa Polmańskiego. Służyła ona mieszkańcom wsi do roku ok. 1970. Odbywały się tam różne zabawy, wesela, a także wyświetlane były filmy m. in. przez pana Balewskiego

-           Poczta istniała także przed wojną. Znajdowała się w budynku nr. 46.  Natomiast po wojnie znajdowała się w budynku nr.34. Istnieje w nim również do dziś. Jest on także budynkiem mieszkalnym.

   "Dom Kultury"

-          Został on zbudowany w 1971 r. Czynem społecznym przy pomocy gminy. Mieściła się w nim biblioteka publiczna, którą kierowała pani Teresa Flaszyńska. Dziś mieści się ona w szkole podstawowej, a w budynku, gdzie się znajdował, powstały domy mieszkalne.

"Góra Szwedy"

Najwyższym wzniesieniem we wsi Szwarcenowo jest potocznie nazywane wzniesienie "Szwedy" mające wysokość 112m.n.p.m. Znajduje się ono we wschodniej części wsi. Leży na ówczesnej posiadłości pana Jerzego Miąskowskiego, a obecnie pana Seroczyńskiego.

0
1
0
s2smodern
Powrót na górę