Menu
A+ A A-

Łąkorek gm. Biskupiec

0
1
0
s2smodern
Łąkorek gm. Biskupiec

Pierwsze ślady związane z działalnością człowieka na terenie Łąkorka pochodzą jeszcze z czasów wczesnośredniowiecznych. Odkrycia nawodnej osady wczesnośredniowiecznej dokonał w XIX wieku niemiecki badacz dziejów Prus, Max Toeppen. Osada ta usytuowana jest przy wschodnim brzegu jeziora Łąkorz, przy wylocie strumienia łączącego jezioro Łąkorz z  jeziorem Wielkie Partęczyny  niespełna pół kilometra od Leśniczówki Grabiny. Wyjątkowo duża osada o kształcie czworoboku, zakończonego od strony płn. i płd. jakby wysuniętymi językami. Toeppen znalazł tam 30 rzędów pali sosnowych, czworokątnie ciosanych po 40 pali. W rzędzie odległość między palami wynosiła 1,9m. Języki miały formę trójkątów gęsto wbitych pali. Badania w 1927 r. stwierdziły jeszcze 25 rzędów pali po ok. 40 w rzędzie. Najprawdopodobniej są to ślady rezydencji krzyżackiej wzmiankowanej w 1340 roku jako Parthaczyn. Z początkiem XV w. wieś zwana była Cleyne Linker, Linkhorn, w 1570 r.. Mały Łąkorek, a w końcu XVII w Łąkorek. W 1423 r. stanowiła własność rycerską.Pierwszą wzmianką o folwarku pochodzi z 1449 r. Należał on wtedy do komturii radzyńskiej. W drugiej połowie XVI w. folwark przeszedł do powiatu michałowskiego i stanowił własność królewską administrowaną przez starostwo radzyńske. Pierwszym starostą był Samuel Łaski († 1609). Następnymi starostami byli:

- Otton Meden, ożeniony z wdową po Samuelu Łaskim. Najpierw występuje jako tenutariusz łąkorski, w okresie 28.01.1614 – 19.11.1639 był starostą łąkorskim

- Katarzyna Medenowa pełniła funkcję starosty do roku 1463, kiedy to od króla Władysława IV otrzymała zezwolenie na odstąpienie starostwa.

- Stanisław Kobierzycki, ożeniony z Zofią Parzniewską. Objął starostwo w 1643 roku. W latach 1656 – 1665 był wojewodą pomorskim. Zmarł w 1665 roku.

- Michał Działyński (1672 – 18.06.1685). Nie wiadomo, w jaki sposób został starostą łąkorskim. W 1681 r. został wojewodą chełmińskim. Zmarł w marcu 1687 roku.

- Karol Działyński, syn Michała. Starostwo objął 18 czerwca 1685 roku, zmarł 1690 r. Po jego śmierci starostwo łąkorskie nadawane było wspólnie z bratiańskim.

Ostatni starosta, Tomasz Czapki, przekazał Łąkorek władzom pruskim dnia 19 września 1772 roku. W czasie pierwszej lustracji dóbr w 1664 r. dzierżawcą jest pani Medonowa. Lustrator wskazywał, iż we wsi jest tylko podupadły folwark z dworem wybudowany nad jeziorem. W granicach folwarku znajdowały się w pobliżu dworu budynek dla rządcy, obok niego ,,budynek, który starym dworem zjawią”, w kierunku pola ciągnęły się chlewy, dalej stodoła oraz pozostałości innej. Podwórze zamykała owczarnia. Poniżej dworu znajdowały się cztery chałupy, w których poza dworną ratajarni i kołodziejem mieszkał ogrodnik. W tym czasie do dzierżawcy należało również 9 jezior oraz młyny na jeziorach Łąkorz i Pawłówek. W końcu XVIII w. Majątek staje się własnością skarbu państwa pruskiego i dzierżawą kolejną, począwszy od 1828 r. Catharina Beier, Friedrich Freitag, J. Neurnarn. A. Jaśkiewicz i B. Dernbka. W lutym 1862 r. dzierżawcą zostaje lekarz i urzędnik Eduart Lenge. Do majątku należy w tym okresie 561 ha, w tym 287 ha pól ogrodów 56 ha na łąki i 173 ha wód. Na terenie gospodarstwa jest gorzelnia. W 1896 r. Eduard Lenge wyjeżdża do Ameryki w okresie 4 lat majątek nie jest dzierżawny. W roku 1900 ponownie na okres 8 lat, folwark przejmuje E. Lenge. W 1901r. buduje lub przebudowuje dwór o czym może świadczyć data wykonania drzwi. Od roku 1908 do 1919 zarządzają nim władze powiatu lubawskiego. Na podstawie Traktatu Wersalskiego oraz Ustawy Sejmowej, w roku 1920 majątek Łąkorek staje się własnością państwa polskiego. W 1923 r. Łąkorek obejmuje 654 ha, właścicielem jest starostwo Nowe Miasto, a zarządca jest Jordan. W 1946 r. na mocy dekretu z 24.08.1945 r. pozostaje on własnością Skarbu Państwa, a zarządcą zostaje P.G.R. Mszanowo  Zakład Rolny Łąkorek. W chwili obecnej (tj. do 1994 roku) właścicielem jest Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa, Oddział Terenowy w Bydgoszczy, Ekspozytor w Łosomicach, Gospodarstwa Rolne w Łąkorku. Obecnie Przedsiębiorstwo Rolno – Produkcyjne „Speerol”.Do budynku dworu można dojechać tą samą drogą z dwóch stron: z południa od strony dawnych czworaków i z północy. Przed front  budynku prowadzi żwirowa droga omijająca bramę główną. Budynek jest usytuowany na skraju zbocza obniżającego się w stronę jeziora i w kierunku zachodnim. Mieszczą się tam mieszkania pracowników zakładu rolnego oraz przedszkolnego. Obiekt ten jest sukcesyjnie remontowany i zabezpieczany. Od strony południowej zobaczyć warto pozostałości piwnic i fundamentów pierwotnego budynku dwornego. Tuż obok wstawiono mały drewniany domek z altaną służący, wraz z wydzielonym placem, jako teren zabaw dla dzieci. Od strony północnej w sąsiedztwie dworu znajduje się sztuczny, porośnięty bzem nasyp, w którym znajdowało się pomieszczenie spełniające niegdyś funkcje magazynu - chłodni, a obecniebędące przydomowym lamusem.

Zespół pałacowo – parkowy w Łąkorzu gminy Biskupiec, składa się z:

  1. Parku o powierzchni 5,3 ha
  2. Spichlerza
  3. Dawnej stajni
  4. Dawnej obory
  5. Dawnej owczarni
  6. Stodoły
  7. Budynku gospodarczego
  8. Lodowni
  9. 10 dawnych domów robotników sezonowych

Cmentarz ewangelicki. Znajduje się w lesie w kierunku na Brodnicę. Należy do parafii w Łąkorzu, obecnie nieczynny. Odnaleźć na nim można dobrze zachowany grób rodzinny jednego z dawnych właścicieli zespołu pałacowego w Łąkorku – Friedricha Lange.

Krzyż nad Jeziorem Łąkorz w pobliżu osady nawodnej.  Miejsce to nosi nazwę: Wielgrób. Krzyż został wyremontowany w 2002 roku. W pobliżu osady nawodnej znajdowało się wiele grobów, o miejscu tym krąży legenda spisana przez Teofila Ruczyńskiego: „Niedaleko od Łąkorza znajduje się bardzo stara osada zwana Wielogrobem. Obecnie mieszka tam tylko jeden gospodarz. Obok tej osady stoi pagórek, na którym w dawnych pogańskich czasach grzebano zmarłych. Starzy ludzie opowiadają, że pochowano tam również poległych w czasie wojen polsko – szwedzkich oraz żołnierzy Napoleona wracających spod Moskwy. Na pagórku było wiele grobów, dlatego miejsce to nazwano Wielogrobem.”

Lange Friedrich - urodził się 20.03.1849 r. w Łąkorzu, pow. Lubawski, zmarł 14.05.1927 r. w Babelsbergu, k. Berlina,

Dr medycyny, fundator szpitala w Nowym Mieście Lubawskim. Właściciel majątku Łąkorek

Urodził się w rodzinie Edwarda – radcy rządowego i dzierżawcy ziemi (Domänenpächters). Była to domena pruska, którą od wielu lat zarządzał. Tu spędził  dziecięce i młodzieńcze lata. Uczęszczał do gimnazjum Hohenstein, które ukończył w 1866 r. świadectwem dojrzałości. Zaczął studiować medycynę w Königsbergu, gdzie wstąpił do korporacji studenckiej Gothia. Obawiano się przed przyjęciem Friedricha do organizacji, ze względu na szczupły wygląd. Okazał się on jednak wspaniałym szermierzem – otrzymał pseudonim „Goliath wiosną 1868 r. zdał na fizykę. W czasie wojny w latach 1870-1871 zgłosił się na pomocnika lekarza jako ochotnik, przerywając studia medyczne. Po zdaniu egzaminu państwowego otrzymał 1 kwietnia 1872 r. etat asystenta lekarza u prof. Schönborna w Klinice Chirurgicznej w Königsbergu. Na tym stanowisku pozostał do końca marca 1874 r. , po czym rozpoczął pracę jako pierwszy asystent u profesora von Esmarcha w Klinice Chirurgicznej w Kiel. W czasie wojny serbsko – tureckiej pracował po stronie serbskiej jako chirurg w okresie od września do grudnia 1876 r. Pracę tę wykonywał na specjalne życzenie szefa. Niestety nie trafił bezpośrednio na front, lecz do jednego z lazaretów. Już jako porucznik wraca w grudniu 1876 r. do swojej pracy w Kiel. Zebrane przez siebie doświadczenia w czasie wojny serbsko – tureckiej w 1876 r. opublikował w Hanowerze 1880 r. w książce pt . „ Przeżycia z wojny serbsko – tureckiej 1876 r., zarys chirurgii w czasie wojny”. Wyemigrował do Nowego Jorku, gdzie został ordynatorem chirurgii w szpitalu niemieckim oraz Klinice Bellevue i chirurgiem – konsultantem w Presbyterian Hospital. Utworzył później prywatną klinikę. Dzięki swym osiągnięciom, w krótkim czasie uznano za nadzwyczajnego chirurga. Został  nazwany „Pionierem niemieckiej chirurgii w Ameryce”. Według jego opisów operacji można wnioskować o dużej fachowości w dziedzinie chirurgii. Był on przy tym wyjątkowo skromny. Friedrich pomyślnie przeprowadził operację pianisty Ignacego Paderewskiego,  który został prezydentem w latach 1919-1921.Friedrich napisał wówczas otwarty list, w którym stawał on w obronie swej wschodniej ojczyzny. Podczas swego pobytu w Nowym Jorku pozostawał w stałym kontakcie z zaprzyjaźnionymi i znanymi chirurgami niemieckimi. Przyjeżdżał bardzo często na coroczny kongres Chirurgów w Berlinie. Odwiedzając równocześnie kliniki chirurgiczne – uniwersyteckie. Mimo choroby morskiej  przebywał 32 razy na oceanie. W swym głębokim patriotyzmie, swój majątek przeistoczył w różne fundacje. Jedną z pierwszych i znaczących fundacji była „Palästra albertyna” w Königsbergu, w mieście gdzie studiował. W celu stworzenia Palästry skontaktował się  z wieloma osobistościami Königsberga. 31 sierpnia 1891 r. powstało Stowarzyszenie Palestry. LF zaoferował pokaźną sumę oraz działki budowlane przy ulicy Flieβstraβe, co było kamieniem węgielnym pod planowaną budowę. Uroczystość otwarcia miała miejsce 27 lipca 1874. 22 X 1898 r. Friedrich został uhonorowany tytułem doktora prawa honoris causa – Wydziału Prawa Uniwersytetu Albertusa. LF marzył w Nowym Jorku, aby osiedlić się w Łąkorzu. Łąkorek jednak jako królewska domena nie była na sprzedaż. Mimo to kupił inny majątek tej samej wartości i wymienił go na Łąkorek. LF pobudował na miejscu starego – nowy dom. Sam, uwielbiając grę w bilard, zorganizował w swym domu, specjalny pokój do tej gry. Ufundował szpital miejski w Nowym Mieście, dom dla upośledzonych w Biskupcu, sponsorował bibliotekę. Rozbudził także wspólnotę kościoła ewangelickiego. Był znany z domowych wizyt lekarskich. Jego ulubionego konia znała cała okolica. Dzięki trosce o pacjentów zaskarbił sobie przyjaźń całego społeczeństwa. Na mocy pokoju wersalskiego w 1919 r. powiat lubawski, wraz z majątkiem Łąkorek został przydzielony do Polski. Wraz z wiekiem zaczęło mu sprawiać trudności zarządzanie swym majątkiem, liczącym 655 ha ziemi – ofiarował, więc swój majątek powiatowi lubawskiemu. Majątek otrzymał nazwę „Kreisgut Lonkorrek”. Friedrich zastrzegł sobie, aby przez 50 lat po jego śmierci nie ścinano żadnych drzew na tej ziemi. Władze polskie nie dotrzymały jednak obietnicy. W 1908 r.  Friedrich zapisał majątek Łąkorek na rzecz powiatu lubawskiego – szczególnie na rzecz szpitala. Ofiarodawca zastrzegł sobie do wyłącznego użytku: dworek, ogród, jezioro, stajnię, polowania oraz świadczenia w zbożu na własne utrzymanie. Przywileje te miały przechodzić po jego zgonie na małżonkę, następnie na spadkobierców. Ogółem majątek ten liczył 3244 mórg, w tym: 1100 ziemi ornej, 244 łąk, 1000 pastwisk, 100 zagajniku, 44 nieużytków, 700 jezior. W czasie, gdy zaczął chorować, odwiedził jeszcze raz Kongres Chirurgów w Berlinie 1925 r. , tak jakby chciał się pożegnać w specjalny sposób z chirurgią, która przyniosła mu taki sukces. W maju 1927 r.  postanowił popłynąć do Nowego Jorku, aby uregulować wszystkie swe sprawy. W celu wzmocnienia organizmu udał się do sanatorium w Babelsbergu pod Berlinem. Tu dostał jednak wylewu, po którym nie powrócił do zdrowia; wkrótce zmarł. Po przywiezieniu zwłok do rodzinnego Łąkorza, odbyła się uroczysta msza pogrzebowa. Współudział w pogrzebie ze strony mieszkańców okolic Łąkorza był olbrzymi, co było wyrazem miłości i wdzięczności, jaką go darzono w całym powiecie. Wspólnotą kościoła ewangelickiego była reprezentowana przez von Blüchera z Ostrowitego. Zmarły został pochowany na Gutsfriedhof w Łąkorku. Na Uniwersytecie Albertusa w Königsbergu zorganizowano specjalną uroczystość żałobną. Rektor Uniwersytetu prof. Dr Kaiserling zakończył swą mowę następująco: „… W głębokim szacunku kłaniamy przed tym szlachetnym przyjacielem i oddajemy hołd duchowi geniuszu, patriotyzmu i miłości do ludzi…”. W 1929 postawiono w holu „Palästra” z okazji 75-lecia istnienia Stowarzyszenia studentów Gothia popiersie Friedricha Lange. W 1891 ożenił się z Adele Thiel z Köningsbergu – małżeństwo było bezdzietne. Powiatowy majątek ziemski Łąkorek został wydzierżawiony w 1928 r. Januszowi Jordanowi z Raszyna na 18 lat. Według sprawozdania powiatowego 1932 r. majątek ziemski Łąkorek liczący wówczas 660 ha był wyceniony na 1.300.000Zł.

0
1
0
s2smodern
Powrót na górę