Menu
A+ A A-

Kamienica przy ulicy Norwida 3

Z ulicy Okólnej kierujemy się na ulicę Norwida, równoległą do Okólnej, gdzie pod numerem 3znajduje się kamieniczka, której powstanie datuje się na okres ok. 1335 roku. Ulica powstała w okresie wytyczania miasta i zabudowywana była do końca XV wieku, a kamienica nr 3 znajdująca się na skrajnej parceli powstała zapewne w XIV wieku i była wielokrotnie przebudowywana. Kamieniczka wzniesiona na planie prostokąta posiada wewnątrz widoczny wyraźnie podział na część warsztatowo-handlową i przedzieloną sienią część mieszkalną. Takie rozwiązanie było powszechnie stosowane budynkach narożnych w okresie średniowiecza, aby umożliwić wprowadzenie niezależnego wejścia ze strony miasta. Podobnie jak schodkowy szczyt budynku, który zniekształcony przebudowami z p. XIX i k. XIX wieku, może skrywać fragmenty murów gotyckich. Dodano wówczas parapety, trójkątne szerokie zwieńczenie oraz profilowany świetlik. Budynek podpiwniczony, 1,5-kondygnacyjny, pokryty dachem dwuspadowym wspartym na ściance kolankowej a w zwieńczeniu małe okienko zwane okulusem w profilowanym obramieniu.

Czytaj dalej...

Kamienica przy ulicy 19-go Stycznia 5

Tuż za budynkiem Urzędu Miejskiego kierujemy się na ulicę 19-go Stycznia gdzie pod numerem 5 znajduje się kamieniczka, która powstała w okresie ok. 1335 r. a może później. Ulica powstała w okresie wytyczania miasta i zabudowywana była do końca XV wieku, a kamienica nr 5 znajdująca się na narożnej parceli, powstała zapewne w XIV wieku i była wielokrotnie przebudowywana. Kamieniczka wzniesiona na planie prostokąta posiada wydzielone dwa pomieszczenia sklepowe oddzielone sienią mieszczącą schody na poddasze o charakterze mieszkalnym. Takie rozwiązanie było powszechnie stosowane w budynkach narożnych w okresie średniowiecza, aby umożliwić wprowadzenie niezależnego wejścia ze strony miasta. Podobnie jak schodkowy szczyt budynku, który zniekształcony przebudowami z p. XIX i k. XIX wieku, może skrywać fragmenty murów gotyckich. Dodano wówczas parapety, trójkątne szerokie zwieńczenie oraz półkolisty świetlik na poddaszu. W okresie 1839-1851 właścicielem budynku był Kacper Olszewski, w 1851 w posiadanie kamieniczki wszedł Beniamin Stadie, w czasie 1851-55 farbiarz Rudolf Roeding, w okresie 1853-1875 Leopold Kavesker, w 1875-1891 szklarz Jonas Henschke, w roku 1892 właścicielem była Cecylia Henschke, w czasie 1892-1922 szklarz Ephraim Friedmann, a od 1922 roku właścicielem był Władysław Górski.

Czytaj dalej...

Historia parku miejskiego w Nowym Mieście Lubawskim

Historia parku miejskiego w Nowym Mieście Lubawskim

 

Park nowomiejski został założony w roku 1894 przez ówczesne władze zaborcze. Niestety jedyne informacje, zresztą bardzo skromne, znajdujemy we wspomnieniach ks. Józefa Dembińskiego. Wiemy zatem, iż za gimnazjum była niezarośnięta, wysoka, bardzo stroma góra. W późniejszych latach postanowiono zamienić ową górę na park miejski. Uporządkowano ją, wytyczono ścieżki, zasadzono drzewa i krzewy, a ponadto postawiono pomnik Kajzera Wilhelma I. Uroczystym poświęceniu parku wzięli udział mieszkańcy miasta oraz młodzież gimnazjalna. W ostatnich latach XIX w. nasz park często nazywano po prostu „Wilusiem”. Podobno w 1919r. pod pomnikiem Wilhelma ustawiono stare buty wraz z kartką, na której napisano: Powiem ci cos na ucho, z Niemcami jest już krucho. (1)

 

Okres dwudziestolecia międzywojennego to czas świetności parku miejskiego. Z zachowanych numerów „Drwęcy” dowiadujemy się, iż odbywały się tam różnego rodzaju imprezy o charakterze lokalnym. Warto wspomnieć chociażby kilka z nich. Jedną z największych uroczystości zorganizowanych w parku było Święto Pieśni w czerwcu 1926 r. Do miasta zjechało wówczas 1436 osób, 31 szkół z powiatu. Oryginalne stroje i chorągwie wyróżniały każdą ze szkół podczas pochodu ulicami miasta. Po uroczystej Mszy św. Wszyscy uczestnicy Święta Pieśni wyruszyli do parku, który rozbrzmiewał nieustannie od godz. 14 do późnego wieczora. Poszczególne chóry prezentowały śpiewy ogólne i konkursowe, były także gry, korowody i zabawy dla uczestników. Dodajemy, iż chór z Nowego Miasta zdobył wówczas trzecie miejsce w konkursie plasując się ze szkołami z Lubawy i Sampławy. Inicjatorem całego przedsięwzięcia był ówczesny inspektor oświaty S. Piotrkowski (2).

 

Także święta patriotyczne i związane z nimi uroczystości odbywały się w parku miejskim. Z okazji święta 3 maja w roku 1925 odbył się koncert w godzinach popołudniowych, podczas którego uczestnicy mieli okazję zobaczyć występy Towarzystwa „Harmonji” oraz pokazy gimnastyczne Towarzystwa „Sokół”. Starosta podczas uroczystości wręczył zasłużonym rzemieślnikom srebrne, pamiątkowe medale (3). Na szczególną uwagę zasługują zabawy, które organizatorzy przewidzieli dla najmłodszych na uroczystościach trzeciomajowych w roku 1926 – wspinanie się na drąg, tłuczenie garnka oraz koło szczęścia (4).

 

Cyklicznie odbywały się w parku zabawy organizowane przez Towarzystwo św. Wincentego a`Paulo przeznaczone dla dzieci z miejscowej ochronki. Podczas tego typu imprez zbierano datki dla ubogich dzieci zaznaczając przy tym, iż z owych najmłodszych „ wytworzą się szeregi zacnych ludzi, którem przyjdzie zmywać winy pokolenia zrodzonego w niewoli, wychowanego w atmosferze wojny i powojennego fermentu ” (5). Organizatorką zabaw ochronki była przez wiele lat pani L. Kyclerowa, żona aptekarza nowomiejskiego (6).

 

W parku miejskim odbywały się także okazjonalne zabawy, jak chociażby organizowane przez Polski Czerwony Krzyż (7) czy z okazji jubileuszu 40-lecia Ochotniczej Straży Pożarnej w Nowym Mieście kiedy to wręczono odznaki zasłużonym strażakom  bawiono się do godz. 22 przy muzyce orkiestry wojskowej i strażackiej z Chrośla (8).

 

Często także uroczystości łączono z zabawą w parku. W Boże Ciało (1925r.) po południu odbyła się w parku zabawa na rzecz Towarzystwa Czerwonego Krzyża połączona z koncertem orkiestry z Brodnicy i licznymi niespodziankami. (9)

 

W omawianym okresie istniały także przepisy dotyczące zachowania porządku w parku. Na łamach Drwęcy czytamy bowiem, iż jeżdżenie wózkami dziecięcymi po ulicach parku miejskiego jest dozwolone. Natomiast  niedozwolone jest jeżdżenie po parkach lub trawnikach oraz kopanie dołów przez dzieci na ulicach parku jest zabronione. Wiadomo także, iż policja bardzo często patrolowała nasz park, aby strzec jego „dobrej sławy i moralności” (10).

 

Niestety obecny stan badań i dostępności źródeł nie pozwalają nam w tak szczególny sposób przedstawić dzieje parku w okresie wojennym i powojennym. Nasze wnioski przedstawione poniżej oparliśmy na wynikach przeprowadzonej ankiety wśród ludności Nowego Miasta. Wiele osób pamięta park miejski, kiedy był miejscem spotkań i wspólnych zabaw. Bardzo duża część ankietowanych przyznaje, iż spędzała w parku swój wolny czas, wspomina amfiteatr, tor saneczkowy i restaurację. Podobno zbudowana była z czerwonej cegły, prowadzili ją W. Falkiewicz, F. Dąbrowski i F. Górski (11). Odbywały się tam dansingi, a na co dzień można było kupić w niej lody, napoje i słodycze.

 

Dowiadujemy się także, iż w parku odbywało się wiele koncertów, jak wynika z przeprowadzonych badań w parku miejskim miały swego czasu wystąpić Eleni i Regina Pisarek. Liczne były także festyny z okazji Dnia Dziecka, Dnia Wiosny, festyny harcerskie, różnego rodzaju przedstawienia zespołów  tanecznych i aktorskich oraz konkursy muzyczne. Odbywały się także uroczystości z okazji  świąt państwowych jak 1 maja czy 22 lipca (12).

 

Okazuje się więc, iż park miejski tętnił życiem przez prawie wiek, ludność miasta szczyciła się nim „jako krasą i ozdobą naszego grodu, który w swych cienistych alejach i zakątkach daje piękną sposobność odpoczynku i odetchnięcia po znojnej pracy świeżym, balsamicznym powietrzem i zapachem kwitnących drzew i krzewów” (13). Zróbmy zatem wszystko, aby przywrócić tę świetność chociaż chociaż małej części, aby historia mogła zatoczyć koło i kolejne pokolenia nowomieszczan mogły spotykać się w parku po znojej i ciężkiej pracy.

 

PRZYPISY:

 

  1. Kalendarz nowomiejski, 1995, s.38
  2. Drwęca, nr 72:1926
  3. Drwęca, nr 52:1925
  4. Drwęca, nr 51:1926, nr 84:1925
  5. Drwęca, 3 VI 1923 r.
  6. Drwęca, nr 80:1925, 3 VI 1923 r.
  7. Drwęca, nr 65:1925
  8. Drwęca, nr 75:1925, nr 79:1925
  9. Drwęca, nr 70:1925
  10. Drwęca, nr 61:1925
  11. Kalendarz Nowomiejski, 1995; s.38
  12. Archiwum własne
  13. Drwęca, nr 61:1925

 

 

Autorzy:

  1. Mateusz Długosz Ie
  2. Dawid Gelert Ie
  3. Beata Jarzębowska Id
  4. Mateusz Kijora Ie
  5. Aleksandra Kliniewska Id
  6. Karolina Kłosowska Id
  7. Magdalena Kciuk Id
  8. Wioleta Niekrasz Id
  9. Wiktoria Piątkowska Id
  10. Patrycja Wiśniewski Id
  11. Artur Wolski Ie

 

Opieka: Magdalena Kortes, nauczyciel historii

Czytaj dalej...

Kościół św. Tomasza - Kolegiata i Bazylika Mniejsza

Nowomiejska XIV-wieczna świątynia posiada największy w Polsce zespół malowideł ściennych. Powstawały one w średniowieczu i w latach 1600-1650, fundatorem tych późniejszych był wojewoda chełmiński Paweł Działyński. Malowidła pokrywają ściany prezbiterium, jak też nawy głównej. Przedstawiają różnorodne obrazy o treści moralizatorskiej i historycznej. W drugim przęśle północnej ściany nawy głównej przedstawiono oblężenie miasta przez Szwedów w 1628 roku. Miasto – jak wierzono i co przedstawiono na malowidle - nie zostało zdobyte przez wroga dzięki opiece Matki Boskiej. Trzecie przęsło zawiera scenę z Chrystusem nauczającym w świątyni oraz postacie Mojżesza i Aarona, zaś w czwartym ukazano Chrystusa wręczającego klucze św. Piotrowi, wyobrażonemu jako pasterz wśród owiec, z towarzyszącymi mu po bokach dwiema nierozpoznanymi postaciami, być może prorokami.

Budowę kościoła farnego p.w. Św. Tomasza Apostoła rozpoczęto około 1300 roku razem z budową murów obronnych miasta. Początkowo było to prezbiterium dobudowane do drewnianego kościółka. Od połowy XIV wieku stopniowo wznoszono mury nawy bocznych i dolnej części wieży. Przedłużono też prezbiterium i zamknięto je trójkątnym przęsłem. Kiedy nawy boczne przykryte były już krzyżowymi sklepieniami, zaczęto podnosić mury nawy głównej i wieży. Ostatecznie wieża kościoła osiągnęła wysokość 40 metrów, a wysokość nawy głównej wynosła 17,7 m. Zleceniodawcą budowy był Zakon Krzyżacki, który posiadał prawo patronatu i finansował budowę. Około 1600 roku do południowej nawy bazyliki dobudowano barokową kaplicę Św. Krzyża zwana Kaplicą Działyńskich, zamurowano duże ostrołukowe okno w głównej wieży, powiększono okna w nawach bocznych i zmieniono układ wejść bocznych do świątyni. Ostateczny kształt kościół uzyskał w XVIII wieku. W 1971 roku papież Paweł VI podniósł kościół Św. Tomasza Apostoła do rangi Bazyliki Mniejszej.

Czytaj dalej...
Subskrybuj to źródło RSS